اکنون در حال مطالعه
سرطان کاربردهای بالینی پایش بیماری و ارزیابی عود
کاربردهای بالینی | راهنمای انتخاب آزمایش

پایش بیماری و ارزیابی عود

استفاده هدفمند از تغییرات مولکولی و شاخص‌های حساس برای ارزیابی بیماری باقیمانده، مقاومت دارویی یا عود؛ با توجه به سرطان و مرحله درمان.

نمای بالینی

هدف و کاربرد بالینی

پایش مولکولی یک تست واحد نیست. در برخی بدخیمی‌های خونی، MRD بخش مهمی از ارزیابی درمان است؛ در تومورهای جامد، ctDNA و MRD کاربردهای رو‌به‌رشدی دارند اما استفاده برای تغییر درمان باید بر اساس شواهد و دستورالعمل همان بیماری انجام شود. ارزیابی بالینی، تصویربرداری و آزمایش‌های معمول همچنان ضروری‌اند.

نکات انتخاب آزمایش

آزمایش‌های ذکرشده صرفاً گزینه‌هایی برای بررسی‌اند. ارائه خدمت، اعتبارسنجی روش، ضرورت بالینی و شرایط پذیرش نمونه باید با آزمایشگاه تأیید شود.

انتخاب آزمایش بر اساس شرایط بالینی

انتخاب آزمایش در سناریوهای مختلف

نمونه‌هایی برای گفت‌وگو با انکولوژیست؛ انتخاب آزمایش باید متناسب با شرایط هر بیمار باشد.

01

بیمار کولورکتال پس از جراحی با قصد درمان قطعی

پزشک در پی برآورد خطر عود پس از جراحی و درمان‌های تکمیلی است.

آزمایش یا مسیر پیشنهادی

ctDNA-MRD با پلتفرم اعتبارسنجی‌شده در موقعیت مناسب؛ تنها در چارچوب شواهد و پروتکل مشخص، نه به‌عنوان جایگزین پیگیری استاندارد.

چرا و با چه ملاحظه‌ای؟

مثبت‌شدن می‌تواند با خطر عود مرتبط باشد، اما نحوه تغییر درمان بر اساس آن برای همه بیماران تثبیت نشده است.

02

لوسمی با نشانگر مولکولی شناخته‌شده

بیمار تحت درمان است و نیاز به ارزیابی عمق پاسخ مولکولی دارد.

آزمایش یا مسیر پیشنهادی

qPCR یا ddPCR هدفمند، فلوسایتومتری MRD یا NGS-MRD بر اساس نوع بیماری و مارکر قابل‌اندازه‌گیری.

چرا و با چه ملاحظه‌ای؟

حساسیت، زمان نمونه‌گیری و آستانه تفسیر در AML، ALL و CML یکسان نیست.

03

NSCLC پس از درمان هدفمند با شک به مقاومت

تصویربرداری یا وضعیت بالینی از پیشرفت بیماری حکایت دارد.

آزمایش یا مسیر پیشنهادی

ctDNA somatic panel و در صورت منفی یا ناکافی بودن، بررسی بافت در شرایط امکان‌پذیر.

چرا و با چه ملاحظه‌ای؟

پایش جهش‌های مقاومت ممکن است اطلاعات تکمیلی بدهد ولی عدم شناسایی در پلاسما مقاومت را رد نمی‌کند.

04

نیاز به پایش روند با نمونه‌های سریالی

پژوهش یا برنامه مراقبتی مشخص برای اندازه‌گیری تغییرات طی چند نقطه زمانی طراحی شده است.

آزمایش یا مسیر پیشنهادی

پایش طولی ctDNA یا نشانگر ژنتیکی مشخص همراه با استانداردسازی زمان خون‌گیری و گزارش کمی.

چرا و با چه ملاحظه‌ای؟

قابل‌مقایسه‌بودن نتایج به روش، حد تشخیص، کیفیت نمونه و فواصل نمونه‌گیری وابسته است.

آزمایش‌های مرتبط

آزمایش‌های مرتبط و کاربردشان

نمونه، هدف آزمون و جایگاه استفاده هرکدام مشخص شده تا با یکدیگر اشتباه نشوند.

Solid Tumor ctDNA-MRDکاربرد محدود / درحال تکامل

MRD بر پایه ctDNA در تومور جامد

ارزیابی بیماری باقیمانده در سناریوهای منتخب و در محدوده شواهد موجود

نمونه / داده: پلاسما و گاهی داده تومور اولیه
Tumor-informed MRDوابسته به دسترسی و اعتبارسنجی

MRD اختصاصی واریانت تومور

طراحی نشانگرهای اختصاصی بر پایه تغییرات تومور همان بیمار

نمونه / داده: بافت اولیه + پلاسماهای سریالی
Resistance ctDNA Panelبسته به نوع سرطان

بررسی ctDNA هنگام پیشرفت

یافتن تغییرات مرتبط با مقاومت درمانی در بیمار واجد شرایط

نمونه / داده: پلاسما
Molecular qPCR Monitoringاستاندارد در اندیکاسیون مشخص

پایش مبتنی بر qPCR

پیگیری مارکرهای مشخص مانند BCR::ABL1 در CML

نمونه / داده: خون / مغز استخوان
Targeted ddPCRبسته به کاربرد

پایش با ddPCR

سنجش حساس یک تغییر شناخته‌شده در پروتکل مناسب

نمونه / داده: خون / پلاسما / مغز استخوان
Flow Cytometry MRDبسته به بیماری و پروتکل

MRD هماتولوژیک با فلوسایتومتری

پایش بیماری باقیمانده در برخی لوسمی‌ها

نمونه / داده: مغز استخوان یا خون
NGS-MRDبسته به بیماری و روش

MRD با توالی‌یابی هدفمند

ردیابی کلون‌ها یا نشانگرهای مولکولی قابل اعتبارسنجی

نمونه / داده: خون / مغز استخوان
پیش از درخواست آزمایش

اطلاعات لازم و خروجی مورد انتظار

برای بررسی علمی دقیق، اطلاعات اولیه و اجزای مورد انتظار گزارش از ابتدا مشخص شود.

اطلاعات ورودی

تشخیص دقیق و هدف پایش: پاسخ، MRD یا مقاومت اکتسابی

مارکر مولکولی اولیه و زمان‌بندی نمونه‌های قبلی

نوع نمونه و حدود تشخیص و حساسیت روش در دسترس

محتوای پیشنهادی گزارش

روند طولی نتایج مولکولی با زمان نمونه‌گیری و کیفیت قابل مقایسه

توضیح حدود تشخیص و معنای نتیجه منفی در بار توموری پایین

یادآوری عدم جایگزینی تصویربرداری یا سایر پیگیری‌های استاندارد

تفسیر و شواهد علمی

محدودیت‌ها و نکات تفسیری

• منفی‌بودن ctDNA، خصوصاً در بیماری با بار توموری پایین، رد قطعی بیماری باقیمانده نیست.

• MRD در تومور جامد با MRD در سرطان‌های خونی از نظر معیار و پیامد یکسان نیست.

• نباید بدون شواهد کافی، درمان را صرفاً بر اساس یک نتیجه ctDNA-MRD تغییر داد.

برای انتخاب آزمایش مناسب راهنمایی می‌خواهید؟

نام حوزه بالینی و نوع داده را در فرم پشتیبانی تخصصی ثبت کنید؛ اطلاعات شناسایی‌کننده بیمار نفرستید.

پشتیبانی تخصصی و درخواست تماس ←
واتس‌اپتماس با مادریافت مشاوره تخصصی